གཙང་སྦྲ་ནི་ཚན་རིག་ཅིག་ཡིན།(༦)

skin

སྙིགས་འདོན་མ་ལག (Urinary System 泌尿系统) མ་ལག་འདིས་ང་ཚོས་ནམ་རྒྱུན་གཅིན་གཏོང་བའམ་ཆབ་གསང་བའི་བྱེད་ལས་ཏེ། ཟས་རིགས་ཁ་ཤས་ཤིག་འཇུ་བའམ་ཞིབ་ མོར་འཐག་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ཐོན་བསྐྱེད་བྱས་པའི་སྙིགས་མའི་རིགས་ལུས་ནས་ཕྱིར་འདོན་བྱེད་པའི་ལས་ཀ་བྱེད་པ་རེད།

གཙང་སྦྲ་ནི་ཚན་རིག་ཅིག་ཡིན།(༥)

human-bone

རུས་སྒྲོམ་མ་ལག(Skeletal System 骨骼系统) ང་ཚོའི་ལུས་པོ་འདི་རུས་པ་ཆ་ཤས་༢༠༦ གིས་གྲུབ་པའི་རུས་སྒྲོམ་མ་ལག་གིས་སྐྱོར་ ཡོད། རུས་པ་ཆ་ཤས་༢༠༦ དེ་ཡང་ཆུ་རྒྱུས་(tendons: ཤ་གྲིམ་དང་རུས་པ་སྦྲེལ་)དང་། རུས་རྒྱུས། (ligaments: རུས་པ་གཉིས་སམ། ཡང་ན་རུས་པ་དང་ཕྲུམ་རུས་སྦྲེལ།) ཕྲུམ་རུས་(cartilage)བཅས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་སྦྲེལ་ཡོད། རུས་སྒྲོམ་གྱིས་ང་ཚོའི་འགུལ་སྐྱོད་ཙམ་ལ་རོགས་འདེགས་བྱེད་པ་མིན།

གཙང་སྦྲ་ནི་ཚན་རིག་ཅིག་ཡིན།(༤)

muscles

དབང་རྩ་མ་ལག (Nervous System 神经系统) མ་ལག་འདིས་(ཤེས་པས་ཟིན་པའི་)གཞན་སྐུལ་བྱ་བྱེད་ (voluntary action)ཁག་དང་། (དབུགས་གཏོང་ལེན་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་) རང་འགུལ་བྱ་བྱེད་(involuntary action)ཁག་ལ་སྟངས་འཛིན་དང་། ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་གཞན་ལ་བརྡ་རྟགས་གཏོང་ལེན་བྱེད་པ་རེད། དབང་རྩའི་མ་ལག་དཀྱིལ་མ་(CNS) ནང་ཀླད་པ་དང་སྒལ་རྣག་(རྒྱུངས་པའམ་སྲོག་རྩ་དཀར་པོ་ཡང་ཟེར།) ཚུད་ཡོད་ལ། མཐའ་སྐོར་དབང་རྩའི་མ་ལག་(PNS)ཁོངས་སུ་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་གཞན་དག་དབང་རྩ་མ་ལག་དཀྱིལ་མར་སྦྲེལ་མཁན་གྱི་དབང་རྩ་ཚང་མ་འདུས་ཡོད།

གཙང་སྦྲ་ནི་ཚན་རིག་ཅིག་ཡིན།(༣)

མིའི་ལུས་པོ།(༣) ནང་རྨེན་མ་ལག (Endocrine System内分泌系统) མ་ལག་འདིར་ཁྲག་ལམ་དུ་ཧོར་མོན་སྐུལ་རྫས་མཁོ་འདོན་བྱེད་མཁན་གྱི་རྨེན་བུ་(gland 裙) བརྒྱད་པོ་ཚུད་ཡོད། ཁྲག་ནང་དུ་སླེབས་པའི་ཧོར་མོན་སྐུལ་རྫས་འདི་དག་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་གཞན་དུའམ། ཕུང་གྲུབ་(tissues 莉廉)ཁག་ཏུ་བསྐྱོད་ནས་ཟས་སོགས་རྫས་རིགས་ཞིབ་འཐག་དང་། འཚར་བསྐྱེད། འདོད་པའི་བྱེད་ལས་སོགས་ལུས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་འདྲ་མིན་ལ་བཀོད་འདོམས་བྱེད་པ་རེད།

གཙང་སྦྲ་ནི་ཚན་རིག་ཅིག་ཡིན།(༢)

evolution

མིའི་ལུས་པོ།(༡)དུས་རྒྱུན་ང་ཚོས་མིའི་ལུས་པོ་ཟེར་དུས་ཕྱི་རོལ་ནས་མཐོང་ཐུབ་པའི་གྲུབ་ཆ་རགས་པ་སྟེ། མགོ་དང་། མགྲིན་པ། རྐང་ལག གྲོད་པ་སོགས་རེད། གཞི་རྩའི་གྲུབ་ཆ་རགས་པ་འདི་དག་ནི་ཆེས་རྙོག་འཛིང་ཆེ་ཞིང་། ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་བའི་ཡན་ལག་གཞན་དང་དེ་དག་གི་མ་ལག་ཁག་ལ་བརྟེན་ནས་ལས་ཀ་བྱེད་པ་རེད། སྐབས་འདིར་ང་ཚོས་ལུས་ཀྱི་མ་ལག་(system 溝固 ) ཁག་ཅིག་ལ་རགས་ཙམ་བལྟ། 

གཙང་སྦྲ་ནི་ཚན་རིག་ཅིག་ཡིན།(༡)

human-body

ངོ་སྤྲོད། ཚན་རིག་ཅེས་པ་ནི་རང་བྱུང་ཁམས་དང་དངོས་པོའི་ཁམས་འདིའི་ཆགས་དབྱིབས་དང་གཤིས་ལུགས་ལ་ཞིབ་དཔྱོད་དང་། བརྟག་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་རིམ་པར་བྱེད་པའི་ལུས་དང་རྣམ་རིག་གི་བྱེད་ལས་ཤིག་ལ་གོ་བ་ཡིན།  དེས་ན་གཙང་སྦྲ་ཚན་རིག་ཅིག་ཇི་ལྟར་ཡིན་ནམ། དྲིས་པ་འདིའི་ལན་འདི་རྙེད་དགོས་ན་ང་ཆོས་ཐོག་མར་གཙང་སྦྲ་ཞེས་པ་འདི་མཛེས་བཟོ་མ་ཡིན་པ་དང་།

མི་ཐེར་འབུམ་གཉིས་ཉེན་ཁའི་འོག་ཡོད།

2 billion

སྤྱི་ལོ་2016 ཟླ་9 ཚེས་2ཉིན་བྷིས་བྷིས་སི་དྲ་བའི་འཕྲོད་བསྟེན་ཚན་པར་སྤེལ་བའི་གནས་ཚུལ། ཨ་ཧྥི་རི་ཀ་དང་ཨེ་ཤ་ཡའི་གླིང་གི་མི་གྲངས་ཐེར་འབུམ་གཉིས་ལྷག་རྫིས་ཁཱ་ཕྲ་སྲིན་གྱི་ནད་ཡམས་འོག་ཚུད་རྒྱུའི་ཉེན་ཆ་ཆེན་པོ་འདུག་ཅེས་ཞིབ་འཇུག་པ་ཚོས་བཤད་འདུག ཞིབ་འཇུག་པ་ཚོས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པ་ལྟར་ན། རྒྱ་གར་དང་། ཨིན་ཌོ་ནེ་ཞིས་ཡ། ལྷོ་ཨ་ཧྥི་རི་ཀའི་ནང་གི་ནཱེ་ཇི་རྱི་བཅས་ནི་ཉེན་ཁ་ཆེ་ཤོས་ཡིན་པའི་ས་ཁུལ་ཁག་ཡིན།

བོད་མིའི་སེམས་ཁམས། (༤)

Truama

བོད་ཕྱི་ནང་གི་བོད་མང་པོ་ཞིག་དངོས་སུ་ཉམས་སུ་མྱོང་བཞིན་པའི་སེམས་ཁམས་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་དཀའ་ངལ་ཆེ་བ་ཁག་འདིར་ངོ་སྤྲོད་མདོར་ཙམ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། (བོད་མིའི་སེམས་ཁམས་༡ ནས་༤ བར་རྩོམ་ཡིག་ཁག་གི་ལུང་ཁུངས་དང་དཔྱད་གཞི་ཡིག་ཆ་ཁག་རྩོམ་ཡིག་འདིའི་མཇུག་ཏུ་བཀོད་ཡོད།)

བོད་མིའི་སེམས་ཁམས།(༢)

head

སེམས་ཁམས་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་གོ་རྟོགས་སྤེལ་དགོས་པའི་གལ་ཆེའི་རང་བཞིན། དུས་རྒྱུན་ང་ཚོར་ཆམས་པ་ཙམ་བྱུང་ཡང་སྨན་པར་བསྟེན་པ་དང་སྨན་འཐུང་བཞིན་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་། སེམས་ཁམས་ལ་འཕྲད་དང་འཕྲད་བཞིན་པའི་དཀའ་ངལ་མང་པོ་ཞིག་སྣང་མེད་དུ་འཇོག་བཞིན་ཡོད། དོན་དངོས་ཐོག ལུས་ཀྱི་བདེ་ཐང་གལ་གནད་ཆེ་བ་དང་གཅིག་མཚུངས་སུ་སེམས་ཁམས་འཕྲོད་བསྟེན་དེ་ཡང་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན།

བོད་མིའི་སེམས་ཁམས།(༡)

1

སེམས་ཁམས་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་དཀའ་ངལ་འདི་དེང་སྐབས་གསར་དུ་མངོན་བཞིན་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ལ་ང་ཚོས་ཐ་གཅིག་ཏུ་ལན་འདེབས་ཐུབ་པ་ཞིག་མ་རེད། དམིགས་བསལ་གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་རྩ་འཛུགས་དང་རིགས་ལམ་གྲུབ་མེད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁག་ལ་མཚོན་ན་ཞིབ་འཇུག་རྒྱུ་ཆ་གང་ཡང་མེད་པས་དྲི་བ་འདིར་ལན་འདེབས་རྒྱུའི་གཞི་མེད།

གས་སེམས། (Schizophrenia 精神分裂症)

schizophrenia

ཁྱེད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཁང་མིག་གྲུ་བཞི་མ་ཞིག་གི་ནང་དུ་ཡོད་པ་དང་། ཕྱོགས་བཞིའི་གྱང་ངོས་སུ་བརྙན་འཕྲིན་བརྒྱ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཡོད་པར་སོམས་དང་། བརྙན་འཕྲིན་དེ་དག་རེ་རེ་བའི་ནང་ནས་སྐད་ཡིག་འདྲ་མིན་གྱི་ལེ་ཚན་མི་འདྲ་བ་ཤ་སྟག་སྟོན་བཞིན་ཡོད་ན། ཁྱེད་ཀྱིས་བློ་རིག་སྒྲིམ་ནས་དེའི་ནང་གི་བརྙན་འཕྲིན་ཚན་པ་གཅིག་ལ་བལྟ་ཉན་བྱེད་ཐུབ་བམ། ད་དུང་། གནས་བབ་དེ་འདྲ་ཞིག་གི་འོག་ནས་ཁྱེད་ཀྱིས་བློ་རིག་སྒྲིམ་ནས་ལས་ཀ་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་མི་ཞིག་གཞན་ཞིག་ལྷོད་ལྷོད་བྱས་ནས་ཁ་བརྡ་བྱེད་ཐུབ་བམ།

སེམས་ཁམས་འཕྲོད་བསྟེན།

mental health

སེམས་ཁམས་འཕྲོད་བསྟེན་ཟེར་བ་ནི་མི་སྒེར་ཞིག་གི་སེམས་ཁམས་དང་མྱོང་ཚོར་གྱི་བདེ་ཐང་ངམ། མདོར་བསྡུས་ན་ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་བཏང་སྙོམས་གསུམ་ཁོད་སྙོམས་མིན་ལ་ལྟོས་པའི་སེམས་ཀྱི་བདེ་ཐང་ལ་གོ་བ་ཡིན། ཨ་རིིའི་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ལྷན་ཚོགས་(APA)གྱིས་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་ལྟར་ན། “སེམས་ཁམས་འཕྲོད་བསྟེན་ཟེར་བ་ནི་རང་གི་བསམ་བློ་དང་། ཚོར་བ། བྱ་སྤྱོད་བཅས་ཀྱིས་རང་གི་འཚོ་བར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ལུགས་ཤིག་ཡིན་ལ།

རྫིས་ཁཱ་ཕྲ་སྲིན་ཇེ་ཐུར་སོང་འདུག

zikagfx

༢༠༡༦ ལོའི་ཟླ་༢་ཚེས་༡ རེས་གཟའ་ཟླ་བའི་ཉིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་འཕྲོད་བསྟེན་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་རྫིས་ཁཱ་ཕྲ་སྲིན་(Zika Virus 寨卡病毒) གྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་དུ་ཉེན་ཚབ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་ཉེན་བརྡ་བཏང་ཡོད་པ་ལྟར། ༢༠༡༦ ལོའི་ཟླ་༥ ཚེས་༢༠ ཉིན་ཨ་རིའི་ནད་རིགས་སྔོན་འགོག་ལྟེ་གནས་(CDC)ཀྱིས་ད་ཆ་ཕྲ་སྲིན་དེས་ཨ་རིའི་གྲོང་ཁྱེར་མང་པོར་ཡང་ཉེན་ཁ་སྤྲོད་སྲིད་པའི་ཉེན་བརྡ་བཏང་ཡོད།

གཉན་འཇོམས་སྨན་གྱི་ཛ་དྲག་གི་གནས་བབ།

antimicrobial_map

སྤྱི་ལོ་2016 ཟླ་5 ཚེས་20ཉིན་བྷིས་བྷིས་སིས་འཕྲོད་བསྟེན་ཚན་པས་སྤེལ་བའི་གནས་ཚུལ་ལྟར་ན། (BBC Health) གཉན་འཇོམས་སྨན་ནུས་འགོག་རྒོལ་བསྐྱར་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་གི་སྣེ་ཁྲིད་པ་ཨཱོ་ནིལ་(Lord Jim O’Neil)ལགས་ཀྱིས་”མི་རྣམས་ཀྱིས་གཉན་འཇོམས་སྨན་འདི་བྱི་རིལ་མངར་མོ་བཟའ་བཟའ་བྱེད་ཀྱིན་པ་མཚམས་འཇོག་ཆེད་ལས་འགུལ་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་སྤེལ་དགོས་ཀྱིན་འདུག་”ཟེར།