སེམས་ཁམས་འཕྲོད་བསྟེན།

mental health

སེམས་ཁམས་འཕྲོད་བསྟེན་ཟེར་བ་ནི་མི་སྒེར་ཞིག་གི་སེམས་ཁམས་དང་མྱོང་ཚོར་གྱི་བདེ་ཐང་ངམ། མདོར་བསྡུས་ན་ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་བཏང་སྙོམས་གསུམ་ཁོད་སྙོམས་མིན་ལ་ལྟོས་པའི་སེམས་ཀྱི་བདེ་ཐང་ལ་གོ་བ་ཡིན། ཨ་རིིའི་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ལྷན་ཚོགས་(APA)གྱིས་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་ལྟར་ན། “སེམས་ཁམས་འཕྲོད་བསྟེན་ཟེར་བ་ནི་རང་གི་བསམ་བློ་དང་། ཚོར་བ། བྱ་སྤྱོད་བཅས་ཀྱིས་རང་གི་འཚོ་བར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ལུགས་ཤིག་ཡིན་ལ།

རྫིས་ཁཱ་ཕྲ་སྲིན་ཇེ་ཐུར་སོང་འདུག

zikagfx

༢༠༡༦ ལོའི་ཟླ་༢་ཚེས་༡ རེས་གཟའ་ཟླ་བའི་ཉིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་འཕྲོད་བསྟེན་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་རྫིས་ཁཱ་ཕྲ་སྲིན་(Zika Virus 寨卡病毒) གྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་དུ་ཉེན་ཚབ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་ཉེན་བརྡ་བཏང་ཡོད་པ་ལྟར། ༢༠༡༦ ལོའི་ཟླ་༥ ཚེས་༢༠ ཉིན་ཨ་རིའི་ནད་རིགས་སྔོན་འགོག་ལྟེ་གནས་(CDC)ཀྱིས་ད་ཆ་ཕྲ་སྲིན་དེས་ཨ་རིའི་གྲོང་ཁྱེར་མང་པོར་ཡང་ཉེན་ཁ་སྤྲོད་སྲིད་པའི་ཉེན་བརྡ་བཏང་ཡོད།

གཉན་འཇོམས་སྨན་གྱི་ཛ་དྲག་གི་གནས་བབ།

antimicrobial_map

སྤྱི་ལོ་2016 ཟླ་5 ཚེས་20ཉིན་བྷིས་བྷིས་སིས་འཕྲོད་བསྟེན་ཚན་པས་སྤེལ་བའི་གནས་ཚུལ་ལྟར་ན། (BBC Health) གཉན་འཇོམས་སྨན་ནུས་འགོག་རྒོལ་བསྐྱར་ཞིབ་ཚོགས་ཆུང་གི་སྣེ་ཁྲིད་པ་ཨཱོ་ནིལ་(Lord Jim O’Neil)ལགས་ཀྱིས་”མི་རྣམས་ཀྱིས་གཉན་འཇོམས་སྨན་འདི་བྱི་རིལ་མངར་མོ་བཟའ་བཟའ་བྱེད་ཀྱིན་པ་མཚམས་འཇོག་ཆེད་ལས་འགུལ་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་སྤེལ་དགོས་ཀྱིན་འདུག་”ཟེར།

གཉན་འཇོམས་སྨན་ནུས་འགོག་པ།

bacteria-cell-structure

གཉན་འཇོམས་སྨན་ནུས་འགོག་པ། (Antimicrobial Resistance 耐药性) སྐབས་ཤིག་གི་རིང་ལ་གཉན་འཇོམས་སྨན་འདི་སྤྲུལ་བའི་རྫས་ལྟ་བུར་བལྟ་བ་རེད། སྨན་འདི་དག་ད་ལྟ་ད་དུང་ཡང་གསོ་བཅོས་ཚན་རིག་གི་བཀྲ་ཤིས་པའི་གཡང་ཞིག་ཏུ་གནས་ཡོད་པ་དེ་ལྟ་ནའང་། འདིའི་དགེ་མཚན་དང་མཉམ་དུ་ཉེན་ཁ་ཞིག་ཀྱང་ངང་ངམ་ཤུགས་སུ་ཐོན་བཞིན་ཡོད།

གཉན་འཇོམས་སྨན་དང་། འབུ་ཕྲ། (bacteria /菌)

Drugs&Medicine

གཉན་འཇོམས་སྨན་གྱིས་གཤམ་གྱི་ཐབས་ལམ་ཁག་ལསགཅིག་གི་སྒོ་ནས་འབུ་ཕྲ་གསོད་ཀྱིན་ཡོད། དེ་ཡང་། འབུ་ཕྲ་རང་གི་རིགས་རྫས་ཌཱི་ཨེན་ཨཱེ་(DNA) ཞིག་གསོ་བྱེད་པའི་ནུས་པར་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་གསོད་པ་དང་། འབུ་ཕྲའི་འཚོ་གནས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཕ་ཕུང་མ་ལག་ཞིག་གསོ་བྱེད་པའི་ནུས་པ་རྩ་འགོག་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་གསོད་པའམ། ཡང་ན་འབུ་ཕྲའི་ཕ་ཕུང་ཕྱི་ཤུན་གྱི་སྤུས་ཀ་ཇེ་ཞན་དུ་བཏང་ནས་ཕྲ་ཕུང་བརྡོལ་བར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་གསོད་པ་བཅས་ཡིན།

གཉན་འཇོམས་སྨན་གྱིས་ལས་ཀ་ཇི་ལྟར་བྱེད་དམ།

bacteria-resists-antibiotics_1_.gif

གཉན་འཇོམས་སྨན་(Antibiotic/抗生素)ནི་ང་ཚོར་འབུ་ཕྲས་(bacteria/菌)བསྐྱེད་པའི་ནད་རིགས་འབྱུང་དུས་བསྟེན་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། གང་བྱུང་གིས་བཟའ་རུང་བ་་ཞིག་མིན། མ་ཟད། ནད་འབུ་ཕྲ་སྲིན་ཀྱིས་(virus/病毒)བསྐྱེད་པའི་ཆམས་ནད་རིགས་ལ་གཉན་འཇོམས་སྨན་གྱིས་ཕན་ཐོགས་ཀྱིན་མེད། ནད་གཞི་བསྐྱེད་མཁན་གང་ཡིན་མ་ཤེས་པར་གཉན་འཇོམས་སྨན་བསྟེན་པ་ཡིན་ན་དེས་ཁྱོད་ཀྱི་བདེ་ཐང་ལ་གནོད་པ་མ་ཟད། ཕྱིས་སུ་འབུ་ཕྲ་རྣམས་ལ་གཉན་འཇོམས་སྨན་འགོག་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་རྙེད་ནས་གཉན་འཇོམས་སྨན་གྱིས་ཁྱོད་ཕན་མི་ཐོགས་པར་འགྱུར།

དཀར་ཡོལ་ནང་གི་དུག་འབུ།

འདྲེ་རིག་ལྡན། “རིགས་རྫས་བསྐྱར་སྒྲིག་གི་སྐྱེ་ལྡན་”ནམ། རིགས་རྫས་མ་ལག་ལ་བཙན་གྱིས་བསྐྱར་སྒྲིག་བྱས་པའི་སྐྱེ་ལྡན་(Genetically Modified Organism/转基因生物)ཟེར་བ་འདི་བོད་སྐད་ཡིག་ལ་མཚོན་ན་ཐ་སྙད་གསར་པ་གསར་རྐྱང་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ནུབ་ཕྱོགས་ལ་མཚོན་ན་ཡང་མང་ཁྲོད་དུ་ཤེས་རྟོགས་ཧ་ཅང་ཆུང་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན། དེ་བས། ཟས་རིགས་དང་འབྲེལ་བའི་འཕྲོད་བསྟེན་མ་བཤད་སྔོན་ལ་ང་ཚོས་”ཅི་ཞིག་ལ་རིགས་རྫས་བསྐྱར་སྒྲིག་བྱས་པའི་སྐྱེ་ལྡན་”ཟེར་མིན་ཐད་རོབ་ཙམ་གླེང་།

རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་དུ་རྫིས་ཁཱ་ཕྲ་སྲིན་གྱི་ནད་ཡམས་ཁྱབ་བཞིན་འདུག

212

༢༠༡༦ ལོའི་ཟླ་༢་ཚེས་༡ རེས་གཟའ་ཟླ་བའི་ཉིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་འཕྲོད་བསྟེན་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་རྫིས་ཁཱ་ཕྲ་སྲིན་(Zika Virus 寨卡病毒) གྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱོན་དུ་ཉེན་ཚབ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་ཉེན་བརྡ་བཏང་ཡོད། རྫི་ཁཱ་ཕྲ་སྲིན་གྱིས་སྦྲུམ་མའི་ཁོག་གི་བྱིས་པ་དབང་བོ་སྐྱོན་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་། དབང་རྩ་ཉམས་པར་བྱེད་པ་སོགས་བྱེད་ཀྱིན་པའི་དོགས་པ་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

ལྕི་བ་དང་ཁྱིམ་ནང་གི་རླུང་ཁམས།

tibet_tent_best

འདྲེ་རིག་ལྡན། བོད་ནི་སའི་གོ་ལའི་སྟེང་གི་ས་བབ་མཐོ་ཤོས་དང་། ཆེས་དབེན་པའི་གནས་ཤིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། གནམ་སྔོན་པོ་དང་རླུང་ཁམས་དྭངས་གསལ་ཡིན་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་དང་འདྲེས་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་བས་ནམ་རྒྱུན་ང་ཚོས་རི་མཐོ། ས་གཙང་། རླུང་ཁམས་དྭངས་པ་སོགས་རང་གི་ཡུལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་སུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད།

ཟས་སྣུམ་དང་འབྲས་སྐྲན་བར་གྱི་འབྲེལ་བ།

IMG_6837

ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་པ་ཁག་ཅིག་གིས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་གྲུབ་དོན་ལྟར་ན། སྔོ་ཚལ་ལས་བཏོན་པའི་ཟས་སྣུམ་(སྔོ་སྣུམ=vegetable oil=植物油)གྱིས་ཟ་མ་གཡོས་སྦྱོར་བྱེད་དུས། དེས་འབྲས་སྐྲན་(cancer癌症)དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་ནད་རིགས་ཚབས་ཆེན་ཁག་ཅིག་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་དུག་རྫས་ཐོན་བསྐྱེད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

གཅིན་སྙི་ནད་པའི་ཟས་བཅུད་བསྟེན་ཚུལ།

healthy and junk food concept - woman with fruits rejecting hamburger and cake

ཁ་ཟས་སྨན་དང་འདྲ་བར་རིགས་པ་ཡིས། ། འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་མེད་པར་བསྟེན་བགྱི་སྟེ། ། རྒྱག་ཕྱིར་མ་ལགས་བསྙེམས་པའི་ཕྱིར་མ་ལགས། ། མཚག་ཕྱིར་མ་ལགས་ལུས་གནས་འབའ་ཞིག་ཕྱིར། ། (བཤེས་སྤྲིངས་ལས་)གསུངས་པ་ལྟར། ཁ་ཟས་བསྟེན་ཤེས་ན་སྨན་ཡིན་པས། ཟས་དང་སྤྱོད་ལམ་གཉིས་ཀ་ཚུལ་བཞིན་དུ་བསྟེན་པ་ཡིན་ན་ང་ཚོས་ནད་རིགས་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་ཞིག་རང་བཞིན་གྱིས་འགོག་ཐུབ་པ་ཡིན།

ཁྲག་གི་མངར་ཆར་སྟངས་འཛིན་བྱེད་སྟངས།

diet of diabetics

གཅིན་པ་མངར་འགྱུར་རམ་གཅིན་སྙིའི་ནད་གཞི་ཡོད་ན། ཁྲག་ནང་གི་མངར་ཆའི་ཚད་གཞི་ལ་ལྟ་རྟོག་བྱེད་རྒྱུ་གལ་གནད་ཆེན་པོ་ཡིན། དེང་སང་སྟབས་ཧ་ཅང་བདེ་བའི་བརྟག་དཔྱད་ཡོ་ཆས་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡོད། གལ་སྲིད་ཁྱོད་ཀྱིས་སྨན་པའི་བཀོད་མངགས་ལྟར་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་པ་དང་། མངར་ཆའི་ཚད་གཞིར་དཔག་པའི་སྒོ་ནས་ཟ་མ་བཟའ་བ། ལུས་རྩལ་རྩེད་པ་སོགས་བྱས་པ་ཡིན་ན།

བྱ་ཤ་འཁྲུས་ན་ནད་འབུ་འགོས་ཁྱབ་འགྲོ

Cross-contamination

མ་བཙོས་པའི་བྱ་ཤ་འཁྲུས་ན་ནད་འབུ་འགོས་ཁྱབ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པས། འཛད་སྤྱོད་པ་ཚོར་བྱ་ཤ་རྗེན་པ་འཁྲུ་མི་རུང་བའི་ཉེན་བརྡ་བཏང་འདུག  དབྱིན་ཡུལ་གྱི་བཟའ་བཏུང་སྤུས་ཚད་ཉེན་སྲུང་(Food Standard Agency) གིས་དབྱིན་ཡུལ་ནང་གི་གཞོན་སྐྱེས་4500 ལ་བཅར་འདྲི་བྱས་ནས་རྒྱུས་ལོན་བྱུང་བ་ལྟར་ན། ཁོང་ཚོ་ལས་བརྒྱ་ཆ་44% ཡིས་བྱ་ཤ་མ་བཙོས་སྔོན་ལ་ཆུ་ཡིས་གཙང་མར་འཁྲུ་བཞིན་ཡོད།

ནད་འབུ་ཕྲ་མོ།

0919-germ-theory

ནད་འབུ་ཕྲ་མོ་(Germs/病菌)ཟེར་བ་ནི་སྐྱེ་ལྡན་ཕྲ་རབས་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། དམིགས་བསལ་གྱིས་མིའི་བདེ་ཐང་ལ་ གནོད་ཅིང་ནད་གཞི་བསྐྱེད་མཁན་རིགས་ལ་ནད་འབུ་ཕྲ་མོར་འབོད་པ་རེད། ནད་འབུ་ཕྲ་མོ་(Germs/病菌) དེ་དག་ང་ཚོའི་ཁོར་ཡུག་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་ཡོད་པ་མ་ཟད། དམིགས་བསལ་གྱིས་མིའི་ལུས་ དང་། དྲོད་དང་བརླན་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་གང་དུ་འཛོམས་ན་དེར་གནས་བཅས་ཤིང་ཁྱབ་སྤེལ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

དགུན་དུས་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་པའི་གནད་དོན་འགའ།

flu-1

གནམ་གཤིས་ཇེ་འཁྱགས་ལ་སོང་བ་དང་། ཉི་མ་ཇེ་ཐུང་དུ་སོང་བ་གཉིས་ཀྱིས་ང་ཚོ་ཁང་པའི་ནང་དུ་སྡོད་དགོས་པ་བཟོ་བཞིན་ཡོད་པས། དགུན་ཁ་ཐོན་དུས་ང་ཚོར་འགུལ་སྐྱོད་ཉུང་བ་དང་། ཆུ་སོགས་འཐུང་རྒྱུའང་ཇེ་ཉུང་དུ་འགྲོ་གིན་ཡོད། དེ་བས་དགུན་དུས་སུ་ང་ཚོའི་ཉོབ་སྣང་དང་སུན་སྣང་སོགས་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་ཆེ་བ་ཡོད་ལ། དེས་ཉེར་ལེན་གྱིས་དགུན་ཁར་ང་ཚོར་ན་ཚའང་འདྲ་མིན་ཞིག་ཕོག་གི་ཡོད། དགུན་གྱི་དུས་ཚུགས་རང་བཞིན་གྱི་ནད་རིགས་མང་པོ་ཞིག་ནི་ཡམས་འགོག་མ་ལག་གི་ནུས་སྟོབས་ཞན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོང་གི་ཡོད་པ་དང་།